Nazwy handlowe i regionalne:
- dąb szypułkowy - dąb letni (Polska), Früheiche,Stioleiche, Sommereiche (Niemcy), European oak (Wielka Brytania, USA), Cheneblanc, Chene pedoncule, Gravelin (Francja), Farnia, Rovere (Włochy), Carballo(Hiszpania), Europees eiken (Holandia), Skogsek (Szwecja), Kissma mese(Turcja), Ballud aswad ingilizi (kraje arabskie),
- dąb bezszypułkowy - dąb zimowy (Polska), Traubeneiche,Wintereiche, Späteiche, Spessart-Eiche (Niemcy), Sessile oak (Wielka Brytania),Chene rouvre, Chene a Trochet (Francja), Eschio, Quercia (Włochy), Bergek(Szwecja), Roura (Hiszpania).
W Polsce występują dwa gatunki dębu: Quercus robur L. - dąb szypułkowyoraz Quercus petraea Liebl. - dąb bezszypułkowy. Zasięg tego ostatniegogatunku na terenie Polski jest ograniczony - obejmuje on bowiem swym zasięgiemEuropę Zachodnią od północnej Norwegii i Szwecji do północnej części PółwyspuPirenejskiego. Nie sięga on również tak daleko na wschód. Północna granicawystępowania dębu bezszypułkowego biegnie od Królewca w kierunku Białegostoku,Puszczy Białowieskiej, Kowla w kierunku północno-wschodnim. Dąb bezszypułkowy,gatunek mający większe wymagania siedliskowe, jego zasięg obejmuje większączęść Europy, występuje w całej Europie z wyjątkiem południowej Szkocji.Na północy sięga 59-62° szerokości geograficznej. Brak go w Finlandii ipółnocnej części byłego Związku Radzieckiego. Jest on gatunkiem nizinnymi w górach sięga do 600-700 m n.p.m.
Dąb tworzy liczne zespoły leśne czy to domieszane z innymi gatunkamibądź drzewostany lite. Powierzchnia lasów dębowych w kraju wynosi 5,6%powierzchni naszych drzewostanów. Należy również odnotować występowaniedębu czarnego. Występuje on jako drewno okrągłe, które przez stulecia przelegiwałow bagnach lub starorzeczach. Sole żelaza w połączeniu z garbnikami zawartymiw drewnie nadają mu szaroczarne zabarwienie. Jest to poszukiwany surowiecdo wyrobu drobnych produktów rękodzieła, a także do celów meblarskich,do intarsji i innych wyrobów o charakterze artystycznym.
Charakterystyka drzewa i drewna
Dąb szypułkowy - nazwa dębu wywodzi się z tego,iż owoce rosną na długich do 8 cm szypułkach. Drzewo osiąga wysokość do50 m i średnicę 1,5-2,0 m. Pień jest prosty, dobrze wyrośnięty, częstoskręcony i do wysokości 15 m bez gałęzi. Kora jest gruba, głęboko spękana,ciemnoszara. Granica pomiędzy bielem a twardzielą jest bardzo wyraźna,biel ogólnie wąski, barwy żółtawo-białej. Nie jest on odporny na warunkiatmosferyczne, dlatego nie ma istotnego znaczenia gospodarczego i oddzielasię go przed przeróbką. Twardziel w stanie świeżym szarożółta, z czasemjest ciemniejsza do barwy jasno-, a następnie ciemnobrązowej. Przyrostyroczne i strefy przyrostu nie są przejrzyste.
Dąb bezszypułkowy ma pień cylindryczny,sięgający zwykle do wierzchołka, nie tak rozgałęziony, jak u dębu szypułkowego.Kora jest cienka, jasnoszara do żółtawej, z wiekiem łuskowata, płytko spękana.Owoce mniejsze są osadzone na krótkich szypułkach. Drewno podobne do drewnadębu szypułkowego. Jest wprawdzie częściej wąskosłoiste, drobnosłoistei zalicza się go do wartościowszych. Przy tej samej szerokości przyrostówrocznych drewno dębu bezszypułkowego ma większą masę niż drewno dębu szypułkowego.Przejście strefy drewna wczesnego w późne jest nieco gwałtowniejsze.
Właściwości i cechy obu wymienionych gatunków dębu są bardzo zbliżone.
Rysunek: słoisty, prążkowany, z wyraźnymi "lusterkami". Drewno połyskliwe i dekoracyjne.
Zapach w stanie świeżym kwaskowaty.
Obróbka mechaniczna ogólnie dobra, choćzależna od szerokości przyrostów rocznych. Drewno podatne do obróbkipłaskiego i obwodowego skrawania. Cienkie elementy drewna przed łączeniemna gwoździe i śruby należy wstępnie nawiercać.
Suszenie jest przeciętnie dobre. Wykazuje skłonność dopękania i paczenia, dlatego suszenie zaleca się przeprowadzać powoli.
Sklejanie ogólnie dobre.
Obróbka powierzchni jest dobra, daje siębejcować, podatne do obróbki tzw. matowienia; przy lakierowaniu stosowaćwypełniacze porów, zaleca się również środki światłoochronne.
Inne: możliwe jest zasinienie spowodowane przez korozję metali.
Wady drewna: są następujące: krzywizny, niecylindryczność,przemieszczenia twardzieli, skręt włókien, nieregularny układ słojów rocznych,niepełne twardzielowanie, przebarwienia oksydacyjne, spękania spowodowanemrozem, rozwidlenia, uszkodzenia przez pioruny, zgnilizna, chodniki owadzie.
Trwałość biel nietrwały, twardziel trwała także w wodzie,odporna na warunki atmosferyczne.
Właściwości fizyczne: gęstość w staniesuchym - 390-650-930 kg/m3, gęstość przy wilgotności 12-15%- 430-690-960 kg/m3, gęstość po ścięciu - 900-1150 kg/m3,skurcz: wzdłuż włókien - 0,4%, w kierunku promieniowym - 3,5-4,7%, w kierunkustycznym-7,7-10,0%, objętościowy-12,2-15,0%.
Właściwości mechaniczne: ytrzymałość nazginanie statyczne: Quercus robur - 74-88-105 MPa, Quercus petraea-78-110-117 MPa, moduł sprężystości przy zginaniu statycznym: Quercusrobur - 10 000-11700-13 200 MPa, Quercus petraea - 9200-13 000-13500 MPa, wytrzymałość na ściskanie: Quercus robur - 54-61-67 MPa,Quercus petraea - 48-65-70 MPa, wytrzymałość na rozciąganie wzdłuż włókien- 50-90-180 MPa, wytrzymałość na rozciąganie w poprzek włókien - 2,6-4,0-9,6MPa, udarność - 1-6-16 J/cm2, łupliwość - około 0,4 MPa promieniowo,wytrzymałość na skręcanie - 11-20 MPa, twardość Brinella na płaszczyźniepodłużnej - około 66 MPa, trwałość Brinella na płaszczyźnie poprzecznej- około 34 MPa.
informacje: Instytut Technologii Drewna